De werkelijkheid is één. Jan Amos Comenius (1592-1670), filosoof, theoloog, orthopedagoog en diplomaat, zette de grondlijnen van een ‘pansofie’ uiteen, een totaalvisie op de werkelijkheid, waarin wereld, mens en God een intrinsieke samenhang vertonen. Hij benadrukte als christenhumanist de morele en godsdienstige vorming van de mens.  Comenius was een uit Tsjechië afkomstige oorlogsvluchteling (hij heette oorspronkelijk Jan Komenský) die de laatste veertien jaar van zijn leven in Amsterdam doorbracht. Hij publiceerde daar vele werken en maakte de stad tot een ontmoetingsplaats voor Tsjechische vluchtelingen in Europa. Comenius behoorde tot de Broedergemeenschap, de nakomelingen van Johannes Hus. Comenius heeft veel ellende in zijn leven meegemaakt. In de periode van 1618 tot 1648 kromp de Tsjechische bevolking van vier miljoen tot...